Burgerschap is geen extra vak. Het zit al in je school.

Als je met Luc praat, merk je meteen dat burgerschap voor hem niet gaat over een los lesje maatschappijleer of een verplicht vinkje vanuit Den Haag. Voor hem gaat het over iets veel groters: hoe leerlingen leren samenleven, omgaan met verschillen en hun plek vinden in een wereld die steeds sneller verandert. Luc werkt als afdelingsleider mavo bij de KSG en is daarnaast kartrekker van het leernetwerk Burgerschap binnen de Veluwse Onderwijsgroep. Een thema dat momenteel volop in ontwikkeling is binnen het onderwijs én hoog op de agenda staat binnen Basisvaardigheden.  “Onderwijs is eigenlijk één grote oefenplaats voor de samenleving,” vertelt Luc. “Leerlingen leren rekenen, taal en digitale vaardigheden, maar ook: hoe ga ik met anderen om? Hoe voer ik een gesprek? Hoe luister ik naar iemand met een andere mening? Dat ís burgerschap.” 

En precies daar zit volgens hem de kracht. 

Waarom burgerschap nu belangrijker voelt dan ooit 

Landelijk groeit de aandacht voor burgerschapsonderwijs flink. Nieuwe kerndoelen, maatschappelijke discussies, polarisatie, verkiezingen, oorlogen, sociale media, AI en thema’s als identiteit en inclusie zorgen ervoor dat scholen steeds vaker nadenken over hun rol. 

Volgens Luc is dat logisch. “De maatschappij komt elke dag de school binnen. Leerlingen zien alles online, praten over oorlogen, over vluchtelingen, over verkiezingen of over wat er speelt in hun wijk. Dan kun je als school niet zeggen: dat hoort niet bij ons onderwijs.” Op de KSG merken ze dat ook. Zeker binnen een wereldcollege waar veel verschillende culturen samenkomen. “Juist dan wordt burgerschap zichtbaar. Hoe ga je met verschillen om? Hoe luister je naar elkaar? Hoe voer je een discussie zonder dat het escaleert? Dat zijn vaardigheden die leerlingen hun hele leven nodig hebben.” 

Burgerschap zit vaak al in je lessen 

Veel mensen denken bij burgerschap nog steeds aan maatschappijleer. Maar volgens Luc zit het onderwerp inmiddels veel breder in het onderwijs verweven. “Bij burgerschap denken mensen snel aan politiek of stemmen. Maar het zit ook in lessen Nederlands waarin je actuele artikelen bespreekt. Of in mentorlessen. Of als je met leerlingen praat over sociale media, respect of samenwerken.”  Dat maakt het volgens hem juist interessant voor scholen. “Het mooie is: veel docenten doen al ontzettend veel aan burgerschap zonder dat ze dat zelf zo benoemen.”  En dat is precies waar het leernetwerk Burgerschap binnen de Veluwse Onderwijsgroep zich mee bezighoudt. 

Wat doet een leernetwerk eigenlijk? 

Binnen het leernetwerk werken collega’s uit het primair onderwijs en voortgezet onderwijs samen aan ideeën, kennisdeling en praktische voorbeelden. “Het mooie van zo’n leernetwerk is dat je echt van elkaar leert,” vertelt Luc. “Wat gebeurt er al op basisscholen? Hoe sluit je daar in het voortgezet onderwijs goed op aan? Hoe zorg je voor een doorgaande lijn?”. Volgens hem zit de kracht vooral in het samenbrengen van praktijkervaringen. 

“Je ontdekt dat scholen vaak met dezelfde vragen bezig zijn. Alleen pakt iedereen het net iets anders aan. Dan is het waardevol om voorbeelden uit te wisselen.” 

De school als oefenplaats voor de samenleving 

Een van de ideeën die binnen het netwerk ontstond, heet de ‘buurthub’. 

“Daarbij kijk je letterlijk naar de omgeving rondom de school. Welke organisaties zitten daar? Welke verenigingen? Welke maatschappelijke initiatieven? Hoe kun je leerlingen meer verbinden met hun eigen wijk of buurt?” Volgens Luc liggen daar veel kansen. “Waarom zou een schoolgebouw alleen een plek zijn waar lessen worden gegeven? Je kunt veel meer verbinding maken met de wereld om je heen.” 

Hoe bespreek je lastige actualiteiten in de klas? 

Juist actuele thema’s maken burgerschap soms spannend, maar ook belangrijk. Denk aan discussies over sociale media, polarisatie, oorlogen of de komst van een AZC in de regio. Onderwerpen waar leerlingen thuis, online én op school mee bezig zijn. “Dat zijn momenten waarop je leerlingen juist wilt leren luisteren, nadenken en een mening vormen,” zegt Luc. “Niet om elkaar te overtuigen, maar om met elkaar in gesprek te blijven.” En dat begint vaak klein. “Een actuele discussie aan het begin van een les. Een artikel bespreken. Vragen stellen. Dat zijn soms de mooiste momenten.” 

Burgerschap begint dichterbij dan je denkt 

Volgens Luc hoeven scholen het niet ingewikkeld te maken.“Veel scholen zoeken naar: waar moeten we beginnen? Maar vaak doe je al meer dan je denkt. Het begint met kijken naar wat je als school al doet.” En dat is misschien wel de belangrijkste boodschap van allemaal. 

Burgerschap is geen extra taak bovenop alles wat scholen al doen. Het zit juist verweven in het dagelijkse onderwijs. Van samenwerken tot discussiëren. Van mentorlessen tot projecten. Van omgaan met verschillen tot samenleven in een klas vol verschillende verhalen. 

Save the date: 18 juni bijeenkomst Basisvaardigheden 

Op donderdag 18 juni organiseert de Veluwse Onderwijsgroep opnieuw een bijeenkomst rondom Basisvaardigheden. Tijdens deze middag gaan collega’s uit het PO en VO met elkaar in gesprek, delen scholen praktijkvoorbeelden en wisselen deelnemers ideeën uit over onder andere burgerschap, taal, rekenen en digitale geletterdheid. Een mooie kans om inspiratie op te doen én van elkaar te leren.