Terugblik Artificial Intelligence (AI) bijeenkomst en Tips hoe om te gaan met ChatGPT schrijfopdrachten

Of je nou wil of niet: Artificial Intelligence is hot. ChatGPT en aanverwante tools veroveren in een rap tempo onze maatschappij – en dus ook het onderwijs. Maar wat kun je ermee? En hoe ga je er op een verstandige manier mee om?

Maandagmiddag, kwart over drie. Docenten, IT-ers en ander onderwijspersoneel druppelen de aula van De Heemgaard binnen. Voorzien van een kopje koffie of thee nestelen ze zich tussen hun collega’s, wachtende op wat komen gaat. Hendrik van Zwol – alias ‘AI Magician’ kijkt vanaf een afstandje toe. Over een paar minuten is het podium van hem.

Nieuwsgierig

Eén van de aanwezigen vanmiddag is Katia Dias Goncalves, wiskundedocent op de KSG. “Waarom ik hier ben? Ik ben benieuwd naar de toepassingen van AI”, vertelt ze. “Hoe we het onderwijs kunnen verbeteren en wat de valkuilen zijn. Ik hoor dat sommige talendocenten er last van hebben.”

                        “Die AI-avatar: het is toch bizar dat dat kan?”   

Wie er in ieder geval geen last van heeft, is Sandra Bloemsma. De voormalig teamleider brugklassen en docente Nederlands op het Christelijk Lyceum, ziet vooral kansen. “Een collega liet me laatst de AI-avatar Suus zien en ik stond echt versteld: het is toch bizar dat dit kan? Zelf weet ik nog weinig van AI”, bekent ze. “Maar ik vind het wel belangrijk om aangehaakt te blijven en te weten hoe het werkt. En ik denk dat ChatGPT handig kan zijn bij het schrijven van beleidsstukken”, zegt de kersverse beleidsadviseur bestuursbureau van de Veluwse Onderwijsgroep.

Wondere wereld

Het filmpje waar Hendrik mee aftrapt, illustreert meteen hoe snel technologische ontwikkelingen kunnen gaan. We duiken in het recente verleden, waarbij mensen op straat de vraag krijgen of ze een mobiele telefoon hebben. ‘Nee joh, dat heb ik niet nodig. Ik heb thuis een antwoordapparaat’, is één van de antwoorden. Kun je het je voorstellen?

Terug naar het heden. Als je denkt aan AI, gaan je gedachten misschien al snel naar ChatGPT. Dat is ook niet zo gek, want dit online hulpmiddel had binnen twee maanden wereldwijd al 100 miljoen gebruikers. Ook docenten van de Veluwse Onderwijs Groep weten de tovertool te vinden: als Hendrik vraagt wie er weleens ChatGPT gebruikt in z’n werk, gaan er meerdere handen omhoog. “Bijvoorbeeld om voorbeeldvragen te maken”, klinkt het.

Leren prompten

Maar er is nog meer op AI-gebied. Veel meer. Denk bijvoorbeeld aan Midjourney: software die op basis van een tekstuele beschrijving de meest ingenieuze afbeeldingen genereert. Zoals voormalig bondskanselier Angela Merkel in de bouwhandel, Paus Fransiscus achter de draaitafel en de Britse koning Charles in de weer met potten en pannen. “Midjourney is niet zo gebruikersvriendelijk”, vertelt Hendrik. “Je kunt beter voor Adobe Firefly kiezen”, zegt hij, terwijl hij met een aantal zoekwoorden een snelle demo geeft. “Hoe goed het resultaat is, hangt af van de prompt (beschrijving) die je ingeeft. Maar dit geeft sowieso een hele andere dimensie aan vormgeving. Je kunt als architect aan de slag of je eigen kleding en schoenen ontwerpen. Misschien moeten we de leerlingen goed leren prompten”, lacht hij.

Vernieuwing & valkuilen

Dan zijn er nog tools die het leven van een docent makkelijker kunnen maken, zoals HeyGen, Gamma App en Microsoft Copilot. “In een klas heb je vaak te maken met meerdere culturen”, zegt Hendrik. “Met HeyGen kun je als leerkracht een video opnemen in verschillende talen, zonder dat je die talen zelf spreekt. Zo kun je anderstalige ouders beter bij het onderwijs betrekken. En met Gamma App draai je razendsnel goede presentaties in elkaar.” Microsoft Copilot heeft meerdere toepassingen, maar is ideaal als je veel mailt: in een handomdraai heb je automatische antwoorden voor je leerlingen ingesteld.

                                   “In hoeverre leren we kinderen kritisch nadenken?”

Het klinkt allemaal fantastisch, maar er zijn – uiteraard – kanttekeningen. Zo zijn er inmiddels al meerdere deepfakevideo’s opgedoken en is oplichting door middel van stemvervorming ook niet nieuw meer. Ook de arbeidsmarkt verandert: sommige beroepen verdwijnen óf krijgen een andere invulling. “En in hoeverre leren we kinderen nog kritisch na te denken?”, klinkt het twijfelachtig vanuit de zaal. “Wij moeten ze tenslotte voorbereiden op de maatschappij.”

Een andere vraag die naar voren komt, is hoe je omgaat met het beoordelen van scripties. “Straks krijgt iemand die ‘m zelf schreef een lagere beoordeling dan iemand die ‘m met ChatGPT schreef”, merkt een docent op. Hendrik raadt vooral aan om het gesprek in de klas aan te gaan. “Laat een leerling bijvoorbeeld vertellen wát hij dan aan ChatGPT heeft gevraagd. Of gebruik de uitkomsten van ChatGPT voor een discussie of verdiepingsslag.”

Samen doen

Dat laatste doet Wendy Kers al. Als decaan op het Mheenpark en Christelijk Lyceum pakt ze tijdens gesprekken met leerlingen regelmatig ChatGPT erbij. “Bijvoorbeeld voor een stukje bewustwording bij het maken van een studiekeus. Tijdens een open dag zie je vaak alleen de leuke kanten van een school of opleiding. Vraag je aan ChatGPT objectieve informatie over diezelfde school en opleiding, dan krijg je misschien een heel ander beeld.”

Kortom: ook binnen de Veluwse Onderwijsgroep verovert AI steeds meer terrein. “We gaan de ontwikkeling van AI niet stopzetten”, benadrukt communicatieadviseur Diana Looman. “Deze bijeenkomst is de start om hier binnen de Veluwse Onderwijsgroep mee verder te gaan. Dat moeten we samendoen.”

Ideeën hoe om te gaan met ChatGPT schrijfopdrachten in het onderwijs:

  • Mondelinge presentaties: Vervang sommige schriftelijke opdrachten door mondelinge presentaties. Dit beoordeelt het begrip van de leerling en communicatieve vaardigheden.
  • Open boek toetsen: Gebruik open boek toetsen waarbij leerlingen toegang hebben tot bronnen, inclusief AI. Focus op analyse, interpretatie en kritisch denken in plaats van op het onthouden van feiten.
  • Projectgebaseerd leren: Richt je op langdurige projecten waarin leerlingen onderzoek doen, een project ontwerpen en uitvoeren. Dit proces is moeilijker te vervangen door AI.
  • Peer review en groepswerk: Laat leerlingen elkaars werk beoordelen of samenwerken aan groepsopdrachten. Dit bevordert kritisch denken en samenwerking, vaardigheden die niet gemakkelijk door AI worden gerepliceerd.
  • Reflectieverslagen: Laat leerlingen reflecteren op hun leerproces, uitdagingen en hoe ze problemen hebben opgelost. Dit biedt inzicht in hun persoonlijke leerervaring.
  • Toepassingsgerichte vragen: Stel vragen die leerlingen dwingen om kennis toe te passen in nieuwe of hypothetische scenario’s, iets wat AI momenteel nog niet goed kan.
  • Praktijktests: Voer praktische examens uit waar leerlingen demonstreren hoe ze bepaalde taken uitvoeren of problemen oplossen.
  • Digitaal portfolio: Laat leerlingen een portfolio samenstellen van hun werk gedurende het jaar. Dit geeft een breder beeld van hun vaardigheden en groei.
  • Competentiegerichte beoordeling: Beoordeel leerlingen op basis van het bereiken van specifieke competenties of vaardigheden in plaats van traditionele toetsen.

Door deze methoden aan te nemen, kun je als school de nadruk leggen op vaardigheden zoals kritisch denken, probleemoplossing, en creativiteit, die minder gemakkelijk door AI kunnen worden gerepliceerd. Dit helpt bij een betere en volledigere beoordeling van de leerlingen.